Op 5 mei vieren we dat we in Nederland in vrijheid leven. We vieren dat we in 1945 bevrijd zijn van de Duitse bezetting in Europa en de Japanse bezetting in Azië. Dat er een eind kwam aan de Tweede Wereldoorlog vol oorlog en onderdrukking.

Voor de vrijheid in Nederland hebben destijds velen gevochten en zelfs hun leven gegeven. Ook wij dragen vandaag de dag verantwoordelijkheid voor vrijheid. Want vrijheid is niet vanzelfsprekend. We moeten ons voortdurend blijven inzetten voor een vrije samenleving. Een samenleving waarin mensen zichzelf kunnen zijn en elkaar de ruimte geven. Een samenleving waarin mensen de vrijheid hebben om hun mening te uiten en waarin mensenrechten gerespecteerd worden.

Het einde van de Tweede Wereldoorlog betekende niet dat een einde kwam aan oorlog in de wereld. Nog dagelijks lijden mensen onder gewapende conflicten en de schending van mensenrechten. Op veel plaatsen ter wereld moeten mensen dagelijks vechten voor hun bestaan. Daarom staan we op 5 mei óók stil bij onvrijheid elders in de wereld. We vragen ons af wat er nodig is voor vrijheid wereldwijd en wat onze eigen verantwoordelijkheid daarvoor is. Wat kunnen wij op individueel, nationaal en internationaal niveau doen om vrijheid voor iedereen een stapje dichterbij te brengen?

De bevrijdingsfestivals kennen een lange traditie: sinds 1980 zijn er festivals in Haarlem, Amsterdam en Wageningen. In 1990 wordt 5 mei als officiële feestdag erkend en ontstaat het plan om de Bevrijdingsfestivals in alle provincies te laten plaatsvinden. In 1994 is het zo ver: iedere provincie heeft een Bevrijdingsfestival. In de beginjaren van de festivals bestond in Nederland nauwelijks aandacht voor het vieren van de bevrijding. De Bevrijdingsfestivals zijn sindsdien uitgegroeid tot het grootste eendaagse culturele evenement van Nederland met meer dan 1 miljoen bezoekers.

Jaarthema 2019

De komende jaren doet het Nationaal Comité 4 en 5 mei een appel op iedereen om zich in te zetten voor de waarde van vrijheid. Dit doet het comité tussen 2016 en 2020 onder de slogan  Geef vrijheid door.

Ieder jaar nodigt het comité een auteur uit om vanuit dit meerjarenthema een basistekst te schrijven. Deze tekst wordt geschreven ter inspiratie van allen die een herdenking of viering organiseren op of rondom 4 en 5 mei. Op basis van deze tekst wordt door het Nationaal Comité een inspiratiedossier samengesteld en worden cartoons gemaakt. Dit jaar heeft Khadija Arib de jaarthema tekst geschreven.

Het jaarthema van 2019 luidt  In vrijheid kiezen. Met dit thema sluit het Nationaal Comité 4 en 5 mei aan bij de viering van 100 jaar algemeen kiesrecht, bovendien zijn er in 2019 zowel Europese als Provinciale verkiezingen.  Het comité staat stil bij de waarde van de vrije, democratische rechtsstaat, het buitenwerkingstellen van deze rechtsstaat in de jaren 1940-1945, en de verantwoordelijkheid die we met z’n allen dragen om de rechtsstaat én de vrijheden die we daarbinnen genieten te waarborgen. Vanuit de vrijheid van nu kijken we terug op de onvrijheid van toen. We benadrukken de verantwoordelijkheden die onze vrijheid met zich meebrengt, want juist onze huidige vrijheid om te kunnen en mogen kiezen schept een verantwoordelijkheid deze vrijheid te beschermen en te koesteren.

Het thema In vrijheid kiezen beperkt zich niet tot kiesrecht alleen. Iedere dag weer kunnen we in Nederland, uiteraard binnen de regels van de wet, doen en laten wat we willen. We leven in een vrij land, mogen over van alles en iedereen een mening hebben en bepalen zelf wat goed voor ons is. Onze keuzes staan echter niet los van de wereld waarin we leven. De vrijheden van de een kunnen de onvrijheden van de ander betekenen. Door het stellen van vragen dwingt het jaarthema ons hier kritisch over na te denken. Nemen we verantwoordelijkheid voor onze keuzes? Zijn er, behalve juridische, niet ook morele of ethische grenzen aan de keuzevrijheid die we hebben? Zijn we in staat verder te kijken dan onze eigen vrijheden? En verplaatsen we ons nog voldoende in de ander?